BUN-TÜRKLER VE KIPÇAKLAR ÜZERİNE TARTIŞMA (Eski Gürcüce bir metnin çevirisinin yanlış yorumlanması sonucu Bun-Türkler ve Kıpçaklara 24 asırlık bir “tarih” atfedilmesi üzerine)

Yazar bu makaleyi 2020 yılında Gori Devlet Üniversitesi'nde (Gürcistan) düzenlenen 7. Uluslararası Bilimsel Konferans'ta sunmuştur; Türk dilindeki makale, 2026 yılında Uluslararası Kartveloloji Derneği'nden Tariel Putkaradze tarafından çevrilmiş ve hazırlanmıştır. Herhangi bir sorunuz için lütfen şu adresten iletişime geçin: kartvelian.studies@gmail.com

Abstract

Tarihçilerin bir kısmı, “Kartlis Tskhovreba” (Kartli’nin Tarihi) metnini yanlış yorumlamaları nedeniyle, Büyük İskender döneminde Gürcistan topraklarında “Bun-Türkler” (asli Türkler) ve Kıpçakların yaşadığını ileri sürmektedir. Dahası, bazı yazarlar, tarih sahnesinde ancak MS VI–VIII. yüzyıllarda ortaya çıkan bu boyların, yaklaşık yirmi dört asır öncesinden itibaren Gürcistan’ın yerleşik halkı olduğunu iddia etmektedir. Bu tür hatalı yorumlar, kamuoyunda sağlıksız ve bilimsel temelden yoksun tartışmaların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamaktadır. Bu araştırmanın temel amaçları şunlardır: “Kartlis Tskhovreba” ve “Moktsevay Kartlisay” (Kartli’nin Dönüşümü) eserlerindeki ilgili pasajlar ışığında “Bun-Türk” ve “Kıpçak” terimlerinin gerçek anlamlarını tespit etmek; “Kartlis Tskhovreba”nın Hristiyan yazarının veya editörünün, Hristiyan olmayan Gürcülere ve diğer topluluklara yönelik yaklaşımını ortaya koymak; Bun-Türkler ve Kıpçaklar hakkında “Kartlis Tskhovreba” metninin ilgili bölümlerine ait Fransızca ve Türkçe çevirileri karşılaştırmalı olarak analiz etmek. Günümüz koşullarında bilim, ülkeler ve halklar arasında bilgi dolaşımını sağlayan; gerçek tarihsel veriler ve geleceğe yönelik perspektifler doğrultusunda sağlıklı ilişkilerin kurulmasına katkıda bulunan bir köprü işlevi görmelidir. Bu bağlamda, MS XI–XII. yüzyıllarda metaforik bir anlamda kullanılan “Kıpçak” teriminin, MÖ IV. yüzyıl Gürcistan’ının (Kartli) yerli nüfusu olarak sunulması ve bu konu üzerinden sosyal medyada kasıtlı ya da kasıtsız tartışmaların tetiklenmesi ciddi bir hatadır. Kaynakların yanlış yorumlanması, hatalı biçimde tercüme edilmesi ve bu tür dezenformasyonların geniş kitlelere yayılması, radikalleşmiş grupların elinde tehlikeli bir araca dönüşebilir. Nitekim bu tür yanlış bilgilendirmeler, Gürcistan ile Türkiye arasındaki mevcut iyi komşuluk ilişkilerine zarar verebileceği gibi enformasyon savaşı yoluyla Gürcistan’ın Türkiye ve Batı ile yakınlaşmasını engellemeyi ve Kafkasya’daki nüfuzunu yeniden artırmayı hedefleyen Rusya gibi aktörlerin çıkarlarına da hizmet edebilir.