Historical Reflections in the Current Constitution of Lithuania (in the Context of Polish Constitutional Solutions)

Przemyslaw Kieronczyk

doi:10.60131/jlaw.2.2026.11898

Authors

Przemyslaw Kieronczyk Pomorska Szkoła Wyższa (Poland).

DOI:

https://doi.org/10.60131/jlaw.2.2026.11898

Keywords:

constitution; history; system; state; Poland; Lithuania.

Abstract

The article is focused on the issue of the extent to which the current constitutions of Poland and Lithuania from the 1990s are based on historical solutions. However, the article does not reach the distant period of the Polish-Lithuanian Commonwealth, but deals with the period of relatively modern statehood and constitutionalism (i.e. after 1918). The author makes a certain choice, looking for the most interesting solutions from the history of Polish and Lithuanian constitutionalism from that period, which influenced the texts of the current constitutions.

Of course, for understandable reasons, the least such influence can be found today among the constitutional solutions from the period of Soviet domination in Poland or the occupation of Lithuania by the USSR. Hence, the main research concerned the constitutionalism of both countries in the period 1918-1939/1940. The author therefore chose particularly interesting - in his opinion - examples, concerning both the fundamental principles of the system and individual constitutional solutions, and proving, to a greater or lesser extent, the historical roots of current constitutions.

After presenting specific examples, the author comes to the conclusion that both constitutions are typical representatives of the latest era of European constitutionalism and it is difficult to talk about the wide use of historical solutions in their case. However, there are undoubtedly some historical antecedents in their content. Ultimately, the author comes to the conclusion that the creators of the Lithuanian constitution used solutions with a historical origin (especially from the interwar period of Lithuanian constitutionalism) to a slightly wider extent than their Polish counterparts.

Author Biography

Przemyslaw Kieronczyk, Pomorska Szkoła Wyższa (Poland).

PhD, Pomorska Szkoła Wyższa (Poland).

References

1. Ajnenkiel A., Spór o istnienie Senatu w procesie stanowienia konstytucji z 1921 r. [in:] Senat w II i III Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z konferencji zorganizowanej pod patronatem Marszałka Senatu RP prof. Longina Pastusiaka w 80. rocznicę pierwszego posiedzenia Senatu w II RP 27 listopada 2002 r., Warszawa 2003.

2. Banaszak B., Czy Polsce potrzebna jest druga izba, Przegląd Sejmowy 1994, nr 2.

3. Burda A., Konstytucja marcowa - dokumenty naszej tradycji, Lublin 1983.

4. Burda A., Polskie prawo państwowe, Warszawa 1978.

5. Chruściak R., Sejm i Senat w Konstytucji RP z 2 IV 1997. Powstawanie przepisów, Warszawa 2002.

6. Chruściak R., Spór o Senat w pracach nad Konstytucją RP z 1997 r. [in:] Senat w II i III Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z konferencji zorganizowanej pod patronatem Marszałka Senatu RP prof. Longina Pastusiaka w 80. rocznicę pierwszego posiedzenia Senatu w II RP 27 listopada 2002 r., Warszawa 2003.

7. Cicero M.T., De Oratore, Loeb Classical Library (loebclassics.com) [01.07.2026].

8. Eidintas A., Antanas Smetona and his Lithuania. From the national liberation movement to an authoritarian regime (1893-1940), Leiden-Boston 2015.

9. Eidintas A., President of Lithuania. Prisoner of the Gulag. A. Biography of Aleksandras Stulginskis, Vilnius 2001.

10. Garlicki L., Łossowski P., Wstęp [in:] Konstytucja Estonii, Warszawa 1997.

11. Garlicki L., Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2016.

12. Garlicki A., Przewrót majowy, Warszawa 1987.

13. Gebethner S., System rządów parlamentarno-gabinetowych, system rządów prezydenckich oraz rozwiązania pośrednie [in:] red. Domagała M., Konstytucyjne systemy rządów, Warszawa 1997.

14. Gdulewicz E., Gwiżdż A., Witkowski Z., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1935 r. [in:] red. M. Kallas, Konstytucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, Warszawa 1990.

15. Górecki D., Matonis R., Odpowiedzialność konstytucyjna Prezydenta Republiki Litewskiej Rolandasa Paksasa, Przegląd Sejmowy 2004, nr 4.

16. Górecki D., Republika Litewska, [in:] Brodziński W., Górecki D., Skotnicki K., Szymczak T., Wzajemne stosunki miedzy władzą ustawodawczą a wykonawczą (Białoruś, Czechy, Litwa, Rumunia, Słowacja, Węgry), Łódź 1996.

17. Górecki D., Uchwalenie, wejście w życie i szczególny tryb zmiany konstytucji Republiki Litewskiej [in:] red. Witkowski Z., Wejście w życie nowej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Toruń 1998.

18. Górecki D., Wpływ polskich tradycji ustrojowych na współczesne rozwiązania konstytucyjne, [in:] red. Domagała M., Konstytucyjne systemy rządów, Warszawa 1997.

19. Grigaravičius A., Lietuvos konstitucijų projektai. 1916–1918 metais, Lietuvių atgimimo istorijos studijos 1991, t. 3.

20. Grzybowski M., System rządów w Rzeczypospolitej Polskiej – model konstytucyjny a praktyka ustrojowa (Prezydent RP – Rada Ministrów) [in:] Podstawowe problemy stosowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Raport wstępny, Warszawa 2004.

21. Issacharoff S., Fragile democracies, Constitutional Law Review (Constitutional Court of Georgia in partnership with Ilia State University), March 2010, No 2.

22. Jibgashvili Z., Structure of constitutional-legal status of the presidents of „New Democracy” – the European countries of post-socialist space (General Overview), Journal of International Law, Faculty of International Law and International Relations Tbilisi State University, N 2-3, 2022.

23. Kierończyk P.,, Aneksja Litwy przez ZSRR w roku jako element współczesnej dyskusji politycznej i prawnej, Studia Iuridica Toruniensia 2014, t. 14.

24. Kierończyk P., Antanas Smetona i jego czasy, Disputatio. Reżimy 2009, t. VIII.

25. Kierończyk P., Bez dobrego wyjścia – Kilka uwag o relacjach litewsko-polskich w czasach Józefa Piłsudskiego, Imponderabilia. Biuletyn Piłsudczykowski 2010, nr 1.

26. Kierończyk P., Building the new State. First Lithuanian (provisional) constitutions, Zeszyty Naukowe Gdańskiej Szkoły Wyższej 2014, nr 14.

27. Kierończyk P., Kilka uwag o genezie i specyfice konstytucji łotewskiej, Gdańskie Studia Prawnicze 2005, t. XIV.

28. Kierończyk P., Konstytucja lipcowa z 1952 r. [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

29. Kierończyk P., Konstytucja RP z 1997 r. – tryb przygotowania i charakterystyka aktu [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

30. Kierończyk P., Konstytucje państw Unii Europejskiej. Przykłady najciekawszych rozwiązań prawnoustrojowych [in:] red. Borkowski M., Friedberg A., X lat Polski w Unii Europejskiej – doświadczenia i perspektywy, Gdańsk 2014.

31. Kierończyk P., Małe konstytucje w Polsce [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

32. Kierończyk P., Nadrzędność parlamentu – mit czy realna alternatywa ustrojowa? Analiza wybranych przykładów, Gdańsk 2010.

33. Kierończyk P., Odpowiedzialność konstytucyjna (Trybunał Stanu) [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

34. Kierończyk P., O specyfice pierwszych konstytucji państw bałtyckich, Studia Iuridica Toruniensia 2013, t. 13.

35. Kierończyk P., Provisional Constitution of the Republic of Lithuania (1990), as an example of transitional regulation between a socialist and democratic state, Studia Iuridica Toruniensia 2018, t. 22.

36. Kierończyk P., Regulacja instytucji Prezydenta w nowej Konstytucji RP, Gdańskie Studia Prawnicze 1998, t. III.

37. Kierończyk P., System konstytucyjny państwa litewskiego (1922-1940), Gdańsk 2008.

38. Kierończyk P., System rządów [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

39. Kierończyk P., The constitutional position of the President of Poland in the context of the principle of separation of powers, Journal of Polish-Georgian Law, No. 3 (2023) SŁUPSK-TBILISI, <https://jpgl.upsl.edu.pl/jpgl> [01.07.2026].

40. Kierończyk P., Ustawy zasadnicze Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, Zeszyty Naukowe Gdańskiej Szkoły Wyższej 2013, nr 13.

41. Kierończyk P., W dwudziestą rocznicę litewskiej deklaracji niepodległości, Gdańskie Studia Prawnicze 2010, t. XXIV.

42. Kierończyk P., W 80. rocznicę uchwalenia „konstytucji styczniowej”. Uwagi polemiczne, Gdańskie Studia Prawnicze 2014, t. XXI.

43. Kierończyk P., Wizja silnego parlamentu w pierwszych konstytucjach państw bałtyckich, Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji 2005, nr 1.

44. Kierończyk P., Wprowadzenie do nauki prawa konstytucyjnego dla studentów administracji, Gdańsk 2008.

45. Kierończyk P., Wstęp [in:] Konstytucja Łotwy, Warszawa 2001.

46. Kierończyk P., Zamach stanu na Litwie w 1926 r. i jego konstytucyjnoprawne następstwa. Antecedencje i przebieg zamachu, Studia Iuridica Toruniensia 2017, t. 20.

47. Kierończyk P., Zamach stanu na Litwie w 1926 r. i jego konstytucyjnoprawne następstwa. Oktrojowana ustawa zasadnicza, Studia Iuridica Toruniensia 2017, t. 21.

48. Kierończyk P., Zamach stanu na Litwie w 1926 r. i jego konstytucyjnoprawne następstwa. Petryfikacja systemu – konstytucja z 1938 r., Studia Iuridica Toruniensia 2018, t. 23.

49. Kierończyk P., Zapomniane naruszenie prawa, czyli konstytucja kwietniowa a autonomia Śląska, Zeszyty Naukowe Gdańskiej Wyższej Szkoły Administracji, nr 5, Gdańsk 2007.

50. Kuciński J., Demokracja przedstawicielska i bezpośrednia w Trzeciej Rzeczypospolitej, Warszawa 2007.

51. Komarnicki W., Polskie prawo polityczne (geneza i system), Warszawa 2008 (reprint wydania z 1922 r.).

52. Komarnicki W., Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system, Kraków 2006 (reprint dzieła opublikowanego w Wilnie w 1937 r.).

53. Lewandowski J., Estonia, Warszawa 2001.

54. Łossowski P., Kłajpeda kontra Memel. Problem Kłajpedy w latach 1918-1939-1945, Warszawa 2007.

55. Łossowski P., Konflikt polsko-litewski 1918-1920, Warszawa 1996.

56. Łossowski P., Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury (1918-1934), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972.

57. Łossowski P., Litwa, Warszawa 2001.

58. Łossowski P., Litwa a sprawy polskie 1939-1940, Warszawa 1982.

59. Łossowski P., Po tej i tamtej stronie Niemna. Stosunki polsko-litewskie 1883-1939, Warszawa 1985.

60. Łossowski P., Polska-Litwa. Ostatnie sto lat, Warszawa 1991.

61. Łossowski P., Stosunki polsko-litewskie 1921-1939, Warszawa 1997.

62. Łossowski P., Tragedia państw bałtyckich, Warszawa 1990.

63. Machnikowska A., Konstytucja kwietniowa z 1935 r. [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

64. Machnikowska A., Konstytucja marcowa z 1921 r. [in:] red. Szmyt A., Leksykon prawa konstytucyjnego. 100 podstawowych pojęć, Warszawa 2016.

65. Makowski J., Nowe konstytucje przełożone pod kierunkiem dra Juljana Makowskiego, Warszawa 1925.

66. Malużinas M., Pozycja ustrojowa prezydenta w systemie parlamentarnym i semiprezydenckim w świetle konstytucji litewskich z 1922 r. i 1992 r., Przeglad prawa konstytucyjnego, Nr 1 (65)/2022.

67. Mażewski L., Prezydencjalna odmiana systemu parlamentarnego w konstytucji kwietniowej, Studia Prawnicze 1984, nr 3-4.

68. Mroczka L., Spór o Galicję Wschodnią 1914-1923, Kraków 1998.

69. Ochmański J., Historia Litwy, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990.

70. Pietrzak M., Odpowiedzialność konstytucyjna w Polsce, Warszawa 1992.

71. Przeworski A., Crises of Democracy, Cambridge 2019.

72. Rozmaryn S., Konstytucja jako ustawa zasadnicza PRL, Warszawa 1967.

73. Sarnecki P., Mała konstytucja. Wstęp [in:] red. Garlicki L., Komentarz do Konstytucji RP, Warszawa 1995.

74. Sarnecki P., Systematyka konstytucji [in:] red. Trzciński J., Charakter i struktura norm konstytucji, Warszawa 1997.

75. Skrzydło W., Ustrój polityczny Francji, Warszawa 1992.

76. Sobczak J., Studia nad wyborami prezydenckimi i parlamentarnymi na Litwie i Białorusi, Poznań 1997.

77. Stembrowicz J., Rząd w systemie parlamentarnym, Warszawa 1982.

78. Stomma L., Polskie złudzenia narodowe, Poznań 2006.

79. Terminello v. Chicago U.S. 1, 37/19 1949, Jackson. J, dissenting.

80. Trzciński J., Charakter i struktura norm konstytucyjnych [in:] red. Działocha K., Pułło A., Projekt Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w świetle badań nauki prawa konstytucyjnego, Gdańsk 1998.

81. Uziębło P., Demokracja partycypacyjna. Wprowadzenie, Gdańsk 2009.

82. Waniek D., Staszewski M. T. red., Referendum w Polsce współczesnej, Warszawa 1995.

83. Wąsiewski G. J., Czy Polsce potrzebny jest Senat?, Studia Iuridica Toruniensia 2006, t. 3.

84. Wisner H., Litwa. Dzieje państwa i narodu, Warszawa 1999.

85. Wisner H., Wojna nie wojna. Szkice z przeszłości polsko-litewskiej, Warszawa 1978.

86. Zagóra-Jonszta U., Autonomia Śląska w ramach państwa polskiego, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 509/2018.

87. Zakrzewski A., Wstęp [in:] Konstytucja Litwy, Warszawa 2006.

88. Zakrzewski A., Wstęp [in:] Konstytucja Republiki Litewskiej, Warszawa 1994.

89. Zaleśny J., Odpowiedzialność konstytucyjna. Praktyka III RP, Warszawa 2004.

90. Zaleśny J., Odpowiedzialność konstytucyjna w Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2003.

91. Zieliński J., Referendum na Litwie, Łotwie i w Estonii [in:] Staszewski M. T., Waniek D. red., Referendum w Polsce i Europie Wschodniej, Warszawa 1996.

92. Zieliński J., Instytucjonalizacja przemian ustrojowych na Litwie, Łotwie i w Estonii, Warszawa 2004.

93. Zieliński J., Systemy konstytucyjne Łotwy, Estonii i Litwy, Warszawa 2000.

94. Zubik M., Trybunały po dziesięciu latach obowiązywania Konstytucji RP, Przegląd Sejmowy 2007, nr 4.

95. Zubiński T., Ciche kraje, Rzeszów 2006.

96. <https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/publications/constitution/GrondwetUK.pdf> [01.07.2026].

97. <https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/00ca15b024e611e58a4198cd62929b7a?jfwid=5v2xfdk63&fbclid=IwAR3noKnskTiSO51LgfRuMIFZxXceFGv70kWH9mTwzxASW-kSaY0_QT2ReWE> [01.07.2026].

98. <https://en.wikipedia.org/wiki/1926_Lithuanian_coup_d%27état> [01.07.2026].

99. <https://en.wikipedia.org/wiki/1930_Polish_parliamentary_election> [01.07.2026].

100. <https://en.wikipedia.org/wiki/Act_of_Independence_of_Lithuania> [01.07.2026].

101. <https://en.wikipedia.org/wiki/April_Constitution_of_Poland> [01.07.2026].

102. <https://en.wikipedia.org/wiki/Chief_of_State_(Poland)> [01.07.2026].

103. <https://en.wikipedia.org/wiki/Democratic_backsliding> [01.07.2026].